Το Αυγό του Αυτισμού. Κοιτάζοντας μέσα από την χαραμάδα.

Ίσως κάποιοι από εσάς γνωρίζετε την ιστορία του Βίκτωρα, του ήρωα του Αυγού. Ο Βίκτωρας είναι ένα παράξενο παιδί, που δεν μιλάει, τον ενοχλούν οι δυνατοί ήχοι και κάποια χτυπητά χρώματα και του αρέσει να στριφογυρίζει με τις ώρες έναν σπάγκο. Και όλα αυτά γιατί ζει μέσα σε ένα Αυγό. Ένα Αυγό που για εμένα σηματοδοτεί την μήτρα. Όπου ο Βίκτωρας αισθάνεται προστασία, ασφάλεια, δημιουργεί έναν ολόκληρο δικό του κόσμο, όμως αφήνει απέξω όλους εμάς τους υπόλοιπους! Το Αυγό του Βίκτωρα έχει και τσόφλι! Και σε αυτό το μικρό άρθρο θα προσπαθήσω να ανοίξω μια χαραμάδα σε αυτό το τσόφλι, για να δούμε τι υπάρχει μέσα!

 Ο Αυτισμός, όπως τον δεχόμαστε σήμερα και σύμφωνα με το σημερινό επίπεδο γνώσεων, είναι ένα σύνδρομο και όχι μια αρρώστια. Πρόκειται για μια δια βίου σοβαρή αναπτυξιακή διαταραχή που αφορά κυρίως στο πώς το άτομο επικοινωνεί και συνδέεται κοινωνικά. Επίσης, επηρεάζει σημαντικά τον τρόπο που το άτομο αντιλαμβάνεται τον κόσμο γύρω του. Είναι σημαντικό να πούμε ότι πρόκειται για μια διαταραχή φάσματος. Αυτό σημαίνει ότι ενώ τα άτομα που βρίσκονται στο αυτιστικό φάσμα έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά (πχ κοινωνική απόσυρση), η διαταραχή αυτή πρόκειται να επηρεάσει διαφορετικά το καθένα από αυτά. Έτσι άτομα που βρίσκονται ψηλά στο φάσμα θα μπορέσουν να έχουν μια σχετικά ανεξάρτητη ζωή, ενώ από την άλλη, άτομα που βρίσκονται χαμηλά στο φάσμα και παρουσιάζουν αυτό που ονομάζουμε «τυπικό Αυτισμό», έχουν πρόσθετες και σοβαρές μαθησιακές δυσκολίες και χρειάζονται δια βίου στήριξη.

Το Σύνδρομο Asperger είναι επίσης μια μορφή αυτισμού. Τα άτομα στο σύνδρομο αυτό, έχουν λιγότερα προβλήματα επικοινωνίας και η νοητική τους κατάσταση είναι φυσιολογική ή ιδιαίτερα υψηλή. Αν και δεν παρουσιάζουν σοβαρές μαθησιακές δυσκολίες που συναντούμε στον τυπικό αυτισμό, μπορεί να παρουσιάσουν ηπιότερες, όπως δυσλεξία, δυσπραξία, Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ). Θα πρέπει να τονιστεί ότι τα άτομα αυτά με την κατάλληλη εκπαίδευση, υποστήριξη και ενθάρρυνση, μπορούν να έχουν μια εντελώς ανεξάρτητη ζωή.

Ποια είναι η αιτία;

Αν και ο Αυτισμός εμφανίστηκε επίσημα ως αναπτυξιακή διαταραχή, ήδη από το 1943 όταν ο Leo Kanner τον ονομάτισε νηπιακό αυτισμό (infantile autism), η αιτιολογία του παραμένει άγνωστη. Οι Bailey, Phillips και Rutter (1996) σε μια πολύ ολοκληρωμένη ανασκόπηση αφιερωμένη στον Αυτισμό, υποστηρίζουν ξεκάθαρα και με σταθερότητα την ακόλουθη διαδικαστική σειρά στα σημεία της διαταραχής:

  • Αιτιολογία πολυπαραγοντική
  • Αλλοιώσεις νευροβιολογικές
  • Νευροψυχολογικό έλλειμα σχετικό με τη θεωρία του νου[1]
  • Κλινικά συμπτώματα (στα οποία και θα αναφερθούμε)

 Το διάβημά τους στοχεύει να εντοπίσει όσο ακριβέστερα γίνεται τα σημεία της ειδικής αυτιστικής διαταραχής, προσπαθώντας να τα διαφοροποιήσει από «άλλες κοινωνικές διαταραχές και διαταραχές στις σχέσεις», όπως επίσης και από συμπτώματα νοητικής υστέρησης. Συγχρόνως υπενθυμίζουν ότι ο αυτισμός συνδέεται στο 75% των περιπτώσεων με νοητική υστέρηση.

 Τομείς διαταραχών της  L.Wing

Θα αναφερθώ στα γενικά χαρακτηριστικά του Αυτισμού, όπως αυτά καθορίζονται από την τριάδα των διαταραχών της Lorna Wing. Παρατηρούμε λοιπόν σημαντικές διαταραχές σε τρείς περιοχές: Επικοινωνία, Αλληλεπίδραση (Διάδραση), Φαντασία.

 Η διαταραχή στον τομέα της επικοινωνίας περιλαμβάνει δυσκολίες στον λόγο –προφορικό και πραγματολογικό-. Όσον αφορά στον προφορικό λόγο είναι γεγονός ότι 50% των ατόμων με αυτισμό μπορεί να μην μιλήσουν ποτέ ή να έχουν έναν εξαιρετικά περιορισμένο λόγο. Συνήθως στη δεύτερη περίπτωση συναντούμε το φαινόμενο της ηχολαλίας, δηλαδή την ακριβή αναπαραγωγή της φράσης του συνομιλητή. Στο πραγματολογικό κομμάτι το παιδί δυσκολεύεται να χρησιμοποιήσει ή/και να καταλάβει εκφράσεις προσώπου ή τον τόνο της φωνής, χιούμορ, κλπ.

 Η διαταραχή στον τομέα της αλληλεπίδρασης επικεντρώνει στην δυσκολία των αυτιστικών παιδιών να αναγνωρίζουν και να αντιλαμβάνονται τις σκέψεις και τα συναισθήματα των άλλων και επομένως να μπορούν να εκφράζουν τα δικά τους. Αυτό βρίσκεται στο κέντρο της κοινωνικής τους απόσυρσης και δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στην κοινωνική τους προσαρμογή. Έτσι για παράδειγμα, δυσκολεύονται να αντιληφθούν βασικούς κοινωνικούς κανόνες, μπορεί να φέρονται αδιάφορα στον πόνο του άλλου, προτιμούν να περνούν χρόνο μόνα τους με ιδιότυπες δραστηριότητες (πχ. Στριφογύρισμα ενός σπάγκου στον αέρα). Η παθολογική αυτή διαταραχή στην αλληλεπίδραση επηρεάζει σημαντικά το συναισθηματικό δέσιμο και την δημιουργία φίλων.

Τέλος, η διαταραχή στην φαντασία περιλαμβάνει σοβαρή δυσκολία στην πρόγνωση της συμπεριφοράς των άλλων, στην κατανόηση αφηρημένων εννοιών και μη γνώριμων καταστάσεων. Έτσι, τα παιδιά με αυτισμό δυσκολεύονται σημαντικά να καταλάβουν και να ερμηνεύσουν σκέψεις, συναισθήματα και πράξεις των άλλων, να προβλέψουν, να καταλάβουν την έννοια του κινδύνου, να παίξουν δημιουργικά ή παιχνίδια ρόλων, να αντιμετωπίσουν οτιδήποτε καινούργιο. Είναι σημαντικό να μην συγχέουμε τη διαταραχή στην κοινωνική φαντασία με την έλλειψη φαντασίας. Καθώς πολλοί άνθρωποι με αυτισμό είναι ιδιαίτερα δημιουργικοί, κυρίως σε τομείς όπως η μουσική ή η ζωγραφική.

Πιο απλά και πρακτικά θα λέγαμε ότι τα παιδιά με αυτισμό:

  • δυσκολεύονται να καταλάβουν την μη-προφορική επικοινωνία, όπως είναι οι εκφράσεις του προσώπου ή η τονικότητα της φωνής,
  • αντιλαμβάνονται τη γλώσσα κυριολεκτικά και βρίσκουν τις γλωσσικές μεταφορές ή τα ιδιώματα αποπροσανατολιστικά,
  • δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τα συναισθήματα των άλλων αλλά και να εκφράσουν τα δικά τους. Έτσι παρουσιάζουν δυσκολία στο να καταλάβουν τις κοινωνικές συμβάσεις όπως το «πάρε-δώσε» στον ρυθμό μιας συζήτησης,
  • προτιμούν τις ρουτίνες και μπορούν να αναπτύξουν έντονα και εμμονικά ενδιαφέροντα και συνήθειες,
  • δεν αναπτύσσουν εύκολα παιχνίδι φαντασίας και πολλές φορές επαναλαμβάνουν κινήσεις και νόρμες συμπεριφορών, (στερεοτυπίες)
  • πολλά παιδιά με αυτισμό έχουν αισθητηριακές διαταραχές. Έτσι, μπορεί να είναι υπερ ή υπό- ευαίσθητα σε συγκεκριμένους ήχους, στο φώς, στην αφή, στις μυρωδιές και τις γεύσεις.

 

[1] Τι είναι η «θεωρία του νου»;

Είναι μια υπόθεση των Baron-Coher, Frith και Leslie, σύμφωνα με την οποία οι βασικές διαταραχές του αυτισμού θα μπορούσαν να εξηγηθούν από μια ανεπάρκεια της ικανότητας να αναπαρασταθούν οι ψυχικές καταστάσεις του άλλου και να αποδοθούν στον άλλον προθέσεις και επιθυμίες.

Advertisements
This entry was posted in Autism.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s